Ngày soạn: 07/12/2024
Ngày giảng: 13/12/2024
TIẾT 15
BÀI 9a. SỬ DỤNG CÔNG CỤ XÁC THỰC DỮ LIỆU
Tin học Lớp 9
Thời gian thực hiện: 2 tiết
I. MỤC TIÊU
1. Kiến thức
- Sử dụng được công cụ xác thực dữ liệu (Data Validation) của phần mềm
bảng tính để giải quyết bài toán quản lí tài chính.
2. Năng lực hình thành
a. Năng lực Tin học
Năng lực E (NLe): Hợp tác trong môi trường số
Rèn luyện tính chính xác, tư duy tính toán thông qua việc xây dựng cấu trúc
bảng tính điện tử giải quyết bài toán quản lý tài chính gia đình và sử dụng công cụ
xác thực dữ liệu (Data Validation) của phần mềm bảng tính.
b. Năng lực chung
Tự chủ và tự học: Tự phân công nhiệm vụ cho các thành viên trong nhóm, tự
quyết định cách thức thu thập dữ liệu, tự đánh giá về quá trình và kết quả thực hiện
nhiệm vụ.
3. Phẩm chất:
Chăm chỉ: Chủ động thực hiện nhiệm vụ thu thập các dữ liệu để khám phá
vấn đề.
II. THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU
1. Thiết bị dạy học: Tivi, máy tính giáo viên, phiếu học tập.
2. Học liệu: Một số biểu mẫu bảng tính quản lý tài chính cá nhân hoặc gia đình.
III. TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
A. HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG
a. Mục tiêu hoạt động: Giới thiệu thiệu dự án xuyên suốt của chủ đề. Dự án học
tập là cơ hội để HS thể hiện năng lực, phẩm chất và sự sáng tạo của mình thông
qua việc sử dụng chương trình bảng tính để quản lý tài chính gia đình sao cho hiệu
quả.
b. Nội dung: GV hướng HS đến nội dung bài học.
c. Sản phẩm: HS nhận xét theo chủ quan của mình.
d. Tổ chức thực hiện
- Chuyển giao nhiệm vụ:
GV chia lớp thành các nhóm, mỗi nhóm 3 – 4 thành viên.
GV giới thiệu dự án Quản lí tài chính gia đình gồm các nội dung sau đây:
+ Xây dựng cấu trúc của bảng tính cho bài toán quản lí tài chính gia đình.
+ Sử dụng một số công cụ cơ bản và nâng cao của phần mềm bảng tính để
giải quyết bài toán
- GV yêu cầu HS trả lời một số câu hỏi liên quan đến dự án như sau:
+ Mục tiêu của dự án là gì?
+ Những công việc nào cần thực hiện trong dự án Quản lí tài chính gia đình?

2
+ Cần sử dụng công cụ nào trong phần mềm bảng tính để giải quyết bài

toán?
- Thực hiện nhiệm vụ: HS thảo luận nhóm để trả lời câu hỏi.
- Báo cáo, thảo luận:
GV mời đại diện 1 - 2 nhóm trả lời câu hỏi:
+ Mục tiêu của dự án: Kiểm soát tình hình chi tiêu một cách cụ thể, trực
quan từ đó điều chỉnh chi tiêu sao cho phù hợp với thu nhập gia đình và mục tiêu
phát triển trong tương lai.
+ Một số công việc cần thực hiện trong dự án: xác định mục tiêu dự án, xây
dựng kế hoạch dự án, xác định người thực hiện dự án, thời gian tiến hành…
+ Công cụ sử dụng để thực hiện dự án: Công cụ xác thực dữ liệu, công cụ hỗ
trợ tính toán…
GV mời HS khác lắng nghe, nhận xét, bổ sung.
- Kết luận, nhận định:
GV dẫn dắt HS vào bài học: Ở các lớp trước , em đã biết sử dụng các công
cụ cơ bản của phần mềm bảng tính để giải quyết các bài toán thực tế. Trong chủ đề
này, em sẽ tiếp tục tìm hiểu và sử dụng các công cụ nâng cao của phần mềm để
giải quyết bài toán thực tế (bài toán quản lí tài chính gia đình) bằng cách hoàn
thành dự án Quản lí tài chính gia đình.
B. HÌNH THÀNH KIẾN THỨC MỚI
TIẾT 15
Hoạt động 1: Công cụ xác thực dữ liệu
a) Mục tiêu: Huy động hiểu biết của HS về chi tiêu gia đình để xây dựng cấu trúc
bảng tính quản lý tài chính gia đình bước chuẩn bị thì sẽ khó hoàn thành được
video theo đúng mục tiêu đề ra.
b) Nội dung: HS đọc đoạn văn bản SGK trang 34, 35, 36, 37 trả lời câu hỏi phần
hoạt động 1: Xây dựng cấu trúc bảng tính.
Sử dụng bảng tính để quản lý tài chính gia đình: mục tiêu của nội dung này
là xây dựng cấu trúc của bảng tính gồm những trang tính nào, mỗi trang tính lưu
trữ dữ liệu gì?
Công cụ xác thực dữ liệu: Dữ liệu trước khi xử lí cần đảm bảo chính xác,
nhất quán. Vì vậy, xác thực tính hợp lệ của dữ liệu là một yêu cầu quan trọng. Nội
dung này trong bài học là bước đặt nền móng đầu tiên cho kiến thức về cơ sở dữ
liệu mà HS sẽ được học trong bậc học tiếp theo.
c) Sản phẩm:
1) HS nêu một số khoản mục thu chi của gia đình, ví dụ:
- Các khoản thu: lương của bố mẹ, thu nhập làm thêm, bán hàng, …
- Các khoản chi: ăn, học, điện, nước, đi lại, du lịch,…
2) HS nêu cấu trúc một bảng tính điện tử quản lí tài chính mà HS thấy phù hợp với
gia đình. Có nhiều cách khác nhau: có thể chỉ gồm một trang tính, hoặc nhiều trang
tính, nhưng cần lưu trữ dữ liệu các khoản thu, chi của gia đình
d) Tổ chức thực hiện:
HOẠT ĐỘNG CỦA GV - HS
DỰ KIẾN SẢN PHẨM
a) Sử dụng bảng tính để quản lí tài chính b) Công cụ xác thực dữ liệu

3
gia đình
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ:
GV tổ chức cho nhóm HS tiếp tục hoạt
động.
- GV sử dụng kĩ thuật khăn trải bàn yêu cầu
cá nhân HS trả lời cho câu hỏi Hoạt động
1 tr.34 SGK:
Dựa trên hiểu biết về những khoản chi tiêu
của gia đình, em hãy cho biết:
1. Tài chính gia đình gồm những khoản
mục gì?
2. Nêu cấu trúc một bảng tính điện tử quản
lí tài chính mà em thấy phù hợp với gia
đình em.
- GV yêu cầu các HS thảo luận nhóm, chia
sẻ câu trả lời, thống nhất đáp án và trình bày
vào bảng nhóm.
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ:
- HS thảo luận nhóm thực hiện nhiệm vụ
được giao.
Bước 3: Báo cáo, thảo luận
- Giáo viên gọi 2 bạn đại diện 2 nhóm đứng
dậy báo cáo kết quả làm việc của nhóm.
- GV gọi HS nhóm khác nhận xét, đánh giá.
Bước 4: Kết luận, nhận định
- GV đánh giá, nhận xét, chuẩn kiến thức,
chuyển sang nội dung khác.
b) Công cụ xác thực dữ liệu
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ:
- GV yêu cầu HS đọc hiểu thông tin mục 1b
và quan sát các Hình 9a.1 – 9a.5, Bảng
9a.1 để hình thành kiến thức về công cụ
xác thực dữ liệu.
- GV hướng dẫn thao tác cách sử dụng công
cụ xác thực dữ liệu (Data Validation), sau
đó gọi một số HS lên thực hành.
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ:
- HS đọc hiểu thông tin mục mục 1b, quan
sát các Hình 9a.1 – 9a.5, Bảng 9a.1 và
hướng dẫn của GV để thực hành thao tác sử
dụng công cụ xác thực dữ liệu.
- GV hướng dẫn, theo dõi, hỗ trợ HS nếu
cần thiết.
Bước 3: Báo cáo, thảo luận

- Công cụ xác thực dữ liệu (Data
Validation) hạn chế kiểu dữ liệu
hoặc giá trị dữ liệu nhập vào ô tính,
giúp cho việc nhập dữ liệu được
chính xác và thỏa mãn những yêu
cầu bài toán đặt ra.
Hình 9a.2. Trang tính ghi thông tin
chi tiêu của gia đình, dữ liệu mỗi ô
ở cột B được lấy từ danh sách các
khoản chi ở cột F
Hình 9a.3. Dữ liệu khi nhập vào ô
tính của cột Số tiền (nghìn đồng)
phải là dữ liệu kiểu số và có giá trị
lớn hơn 0
- Sử dụng công cụ xác thực dữ liệu:
+ Trong nhóm lệnh Data Tools của
dải
lệnh Data,
chọn Data
Validation.
Hình
9a.4.
Nút
lệnh Data
Validation trong nhóm lệnh Data
Tools
+ Hộp thoại Data Validation xuất
hiện.
+ Tại ô Allow trong thẻ Settings,
chọn kiểu dữ liệu hoặc giá trị dữ
liệu cho phù hợp với yêu cầu của
từng bài toán cụ thể.
Hình 9a.5. Lựa chọn kiểu dữ liệu
hoặc giá trị dữ liệu
- Ý nghĩa của mỗi kiểu dữ liệu hoặc
giá trị dữ liệu:
Bảng 9a.1. Các kiểu dữ liệu hoặc
giá trị dữ liệu cho phép

4
- GV mời một số HS thực hành thao tác sử
dụng công cụ xác thực dữ liệu (Data
Validation).
- GV gọi HS nhóm khác nhận xét, đánh giá.
Bước 4: Kết luận, nhận định
- GV đánh giá, nhận xét, chuẩn kiến thức,
chuyển sang nội dung khác.
TIẾT 16
Hoạt động 2: Thực hành: Sử dụng công cụ xác thực dữ liệu để tạo
bảng tính quản lí tài chính gia đình
a) Mục tiêu: HS thực hành: Sử dụng công cụ xác thực dữ liệu để tạo bảng tính
quản lí tài chính gia đình.
b) Nội dung:
`- Nhiệm vụ 1: Tạo bảng tính có trang tính Chi tiêu theo mẫu trong Hình 9a.2. Sử
dụng công cụ xác thực dữ liệu cho các khoản chi của gia đình theo gợi ý hình 9a.7,
9a.8 SGK trang 37, 38.
- Nhiệm vụ 2: Em hãy sử dụng công cụ xác thực dữ liệu để xác thực cho dữ
liệu cột Số tiền (nghìn đồng) (cột D) chỉ chấp nhận kiểu số lớn hơn 0 và yêu cầu
này hiển thị trên màn hình khi nhập dữ liệu như minh hoạ ở Hình 9a.3 theo gợi ý
hình 9a.9, 9a.10, 9a.11, 9a.12 SGK trang 38, 39.
c) Sản phẩm: Bài thực hành của HS.
d) Tổ chức thực hiện:
HOẠT ĐỘNG CỦA GV - HS
DỰ KIẾN SẢN PHẨM
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ:
- GV chia lớp thành các nhóm đôi.
- GV nêu nhiệm vụ:
Nhiệm vụ 1: Tạo bảng tính có trang tính
Chi tiêu theo mẫu trong Hình 9a.2. Sử dụng
công cụ xác thực dữ liệu cho các khoản chi
của gia đình.
Nhiệm vụ 2: Em hãy sử dụng công cụ xác
thực dữ liệu cột Số tiền (nghìn đồng) (cột
D) chỉ chấp nhận kiểu số lớn hơn 0 và yêu
cầu này hiển thị trên màn hình khi nhập dữ
liệu như minh họa 9a.3.
- GV yêu cầu HS đọc hiểu thông tin mục 2,
quan sát Hình 9a.7 – 9a.12 để nắm được các
thao tác thực hành nhiệm vụ.
- GV yêu cầu HS thảo luận nhóm thực hiện
nhiệm vụ được giao.
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ:
- HS thực hiện hoạt động đọc để tìm hiểu
yêu cầu của nhiệm vụ (SGK trang 38, 39).
- HS tiếp nhận nhiệm vụ, trao đổi, thảo luận

2. Thực hành: Sử dụng công cụ
xác thực dữ liệu để tạo bảng tính
quản lí tài chính gia đình
Nhiệm vụ 1: Tạo bảng tính có
trang tính Chi tiêu theo mẫu trong
Hình 9a.2. Sử dụng công cụ xác
thực dữ liệu cho các khoản chi của
gia đình.
a) Tạo trang tính lưu các khoản
chi
- Khởi động phần mềm bảng tính.
Đặt tên cho trang tính hiện hành là
Chi tiêu.
- Tạo bảng và nhập dữ liệu khoản
chi (cột F).
Hình 9a.7. Trang tính lưu các
khoản chi
b) Sử dụng công cụ xác thực dữ
liệu thuộc danh sách cho trước
- Chọn các ô của cột B để nhập dữ
liệu thỏa mãn điều kiện xác thực.

5
theo nhóm đôi. Thực hiện yêu cầu của
nhiệm vụ trong SGK.
- GV quan sát, hỗ trợ, hướng dẫn HS khi
cần thiết. Trong quá trình quan sát học sinh
thực hành, nhận diện các vấn đề cần lưu ý
và lựa chọn nhóm HS báo cáo kết quả
(nhóm có kết quả đã đạt được theo mục
tiêu, nhóm có vấn đề cần lưu ý,...)
Bước 3: Báo cáo, thảo luận
- GV sử dụng công cụ quản lý phòng máy
(ví dụ: NetSupport School,...) để HS báo
cáo quá trình thực hành trước lớp.
Bước 4: Kết luận, nhận định
- GV đánh giá, nhận xét, chuẩn kiến thức,
chuyển sang nội dung mới.

- Trong nhóm lệnh Data Tools của
dải
lệnh Data,
chọn Data
Validation,
hộp
thoại Data
Validation xuất hiện.
- Trong thẻ Settings, nhập yêu cầu
xác thực dữ liệu cho từng tiêu chí:
+ Allow: Dữ liệu nhập vào cột
Khoản chi cần thuộc danh sách cho
trước, vì vậy em chọn giá trị là List
để chọn dữ liệu từ danh sách thả
xuống.
+ Source: Là vùng dữ liệu chứa
danh sách. Chọn vùng dữ liệu chứa
danh sách các khoản chi là F2:F10,
khi đó địa chỉ của vùng được đưa
vào ô Source, chọn OK để hoàn
thành công việc.
Hình 9a.8. Chọn vùng dữ liệu chứa
danh sách các khoản chi
- Nhập dữ liệu cho trang tính, trong
đó dữ liệu cột B được lấy từ danh
sách thả xuống.
- Lưu tệp bảng tính với tên
TaiChinhGiaDinh.xlsx.
Nhiệm vụ 2: Em hãy sử dụng công
cụ xác thực dữ liệu cột Số tiền
(nghìn đồng) (cột D) chỉ chấp nhận
kiểu số lớn hơn 0 và yêu cầu này
hiển thị trên màn hình khi nhập dữ
liệu như minh họa 9a.3.
- Chọn trang tính Chi tiêu.
- Chọn vùng sẽ nhập liệu của cột
Số tiền (nghìn đồng), ví dụ
D3:D10.
- Chọn Data/Data Tools/Data
Validation,
hộp
thoại Data
Validation xuất hiện.
- Trong thẻ Settings, nhập yêu cầu
xác thực dữ liệu.
Hình 9a.9. Nhập các yêu cầu xác
thực dữ liệu của cột Số tiền
- Trong thẻ Input Message, nhập
nội dung thông báo.
Hình 9a.10. Nhập nội dung thông

6
báo lỗi khi nhập dữ liệu
- Trong thẻ Error Alert, nhập nội
dung thông báo lỗi khi nhập dữ
liệu.
Hình 9a.11. Nhập nội dung thông
báo lỗi
- Nhập thêm dữ liệu vào bảng. Nếu
nhập dữ liệu không đúng với yêu
cầu xác thực của ô thì màn hình sẽ
xuất hiện thông báo
Hình 9a.12. Thông báo xuất hiện
khi dữ liệu nhập vào ô tính không
đúng kiểu hoặc không đúng giá trị
cho phép
- Lưu tệp.

C. HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP
a. Mục tiêu: Củng cố kiến thức và kỹ năng sử dụng công cụ xác thực dữ liệu.
b. Nội dung: HS tự thực hành lại các bước trong phần thực hành để tạo ra sản
phẩm.
c. Sản phẩm: HS tự thực hiện hoạt động luyện tập để tạo sản phẩm. Sau đó, mỗi
nhóm xem kết quả thực hiện của từng bạn và chọn ra sản phẩm nào ấn tượng nhất.
d. Tổ chức thực hiện:
- Chuyển giao nhiệm vụ: GV yêu cầu học sinh thực hiện nhiệm vụ phần luyện tập.
1. Em hãy nhận xét về tính hợp lí và lợi ích của những dữ liệu đính kèm
trong sơ đồ tư duy ở Hình 7.1 khi trình bày thông tin trong trao đổi và hợp tác.
2. Em hãy nêu những cách mà nhóm các bạn An, Minh và Khoa sử dụng sơ
đồ tư duy ở Hình 7.1 trong trao đổi và hợp tác để hoàn thành công việc chuẩn bị
nội dung Lược sử công cụ tính toán cho Triển lãm tin học.
- Thực hiện nhiệm vụ:
Bài 1: Khoanh tròn vào đáp án đặt trước câu trả lời đúng
Câu 1. Để quản lí tài chính gia đình một cách thuận tiện và hiệu quả, sử dụng phần
mềm nào thích hợp nhất trong các phần mềm sau?
A. Microsoft Word.
B. Microsoft Powerpoint.
C. Microsoft Excel.
D. Microsoft Access.
Câu 2. Để hạn chế loại dữ liệu hoặc giá trị dữ liệu khi nhập vào ô tính, công cụ cần
được sử dụng trong trường hợp này là
A. công cụ xác thực dữ liệu.
B. công cụ hỗ trợ tính toán.
C. công cụ sắp xếp dữ liệu.
D. công cụ lọc dữ liệu.
Câu 3. Để sử dụng công cụ xác thực dữ liệu, chọn
A. Data/Data Tools/Consolidate.

7
B. Data/Data Tools/Flash Fill.
C. Data/Data Tools/Data Validation.
D. Data/Data Tools/Remove Duplicates.
Câu 4. Đâu không phải là kiểu dữ liệu:
A. Decimal.
B. List
C. Text length
D. Data
Bài 2: Mở tệp bảng tính Taichinhgiadinh.xlsx và thực hiện các yêu cầu sau:
a) Tạo thêm một trang tính mới, đặt tên là Thu nhập.
b) Nhập dữ liệu khoản thu (cột F), nhập nội dung các khoản thu của gia đình như
minh họa ở hình 9a.6, trong đó sử dụng công cụ xác thực dữ liệu để khoản thu ở
cột B được lấy từ danh sách ở cột F.
Bài 3: Mở trang tính thu nhập trong tệp bảng tính TaiChinhGiaDinh.xlsx (Hình
9a.13). Sử dụng công cụ xác thực dữ liệu để hạn chế kiểu dữ liệu và giá trị dữ liệu
cho cột Số tiền (nghìn đồng) tương tự như yêu cầu của trang tính Chi tiêu. Hãy
nhập thêm ít nhất ba hàng dữ liệu vào bảng.
- Báo cáo, thảo luận: GV quan sát, hỗ trợ, hướng dẫn HS khi cần thiết, HS báo cáo
kết quả luyện tập.
- Kết luận, nhận định:
Nhận xét, đánh giá chung cho kết quả hoạt động luyện tập thực hành các bài
tập của các nhóm.
- Nêu những lỗi mà các em thường hay mắc phải
- Đưa ra hướng khắc phục
- Giải đáp những thắc mắc của học sinh
- Tuyên dương và ghi điểm những học sinh thực hành tốt, phê bình những
em lười thực hành, mất trật tự trong giờ thực hành.
HS: Chú ý quan sát, lắng nghe kết quả đánh giá của GV
D. HOẠT ĐỘNG VẬN DỤNG
a. Mục tiêu: HS vận dụng được kiến thức để giải quyết được bài toán thực tiễn
b. Nội dung: Bài tập vận dụng trong SGK trang 40.
- Em hãy tạo bảng tính để quản lí tài chính cho dự án Triển lãm tin học.
Nhập dữ liệu các khoản thu, chi của dự án. Trong đó, các khoản thu (ví dụ như:
kinh phí tài trợ, quỹ lớp, …) được lưu ở một trang tính (HÌnh 9a.14), các khoản chi
cho triển lãm (ví dụ như: mua văn phòng phẩm, in tài liệu, …) được lưu ở một
trang tính khác (Hình 9a.15). Hãy sử dụng công cụ xác thực dữ liệu để việc nhập
dữ liệu các khoản thu, chi được chính xác. Lưu tệp bảng tính với tên
KinhPhiTrienLam.xlsx

8
Hình 9a.14. Trang tính lưu các khoản thu

Hình 9a.15. Trang tính lưu các khoản chi
c. Sản phẩm: Kết quả bài làm của HS

d. Tổ chức thực hiện:
- Chuyển giao nhiệm vụ: GV giao bài tập cho HS thực hiện ngoài giờ học trên lớp.
- Thực hiện nhiệm vụ: HS gửi sản phẩm qua hòm thư hoặc không gian lưu trữ trên
mạng được GV qui định.
- Báo cáo, thảo luận: GV tổ chức chia sẻ và đánh giá kết quả làm bài của HS ở
thời điểm phù hợp của những tiết học tiếp theo.
- Kết luận, nhận định: Giáo viên hận xét, đánh giá chung cho kết quả hoạt động
của các em.
DUYỆT CỦA BGH

DUYỆT CỦA TCM

NGƯỜI THỰC HIỆN